Hết thời khói thuốc láCập nhật: 22-03-2010
Bài viêt của Luật sư Trương Mỹ Ly và Nguyễn Hữu Phước - Công ty Luật P&P. Để xem CV của Luật sư Ly, vui lòng click vào đây, và để xem Cv của Luật sư Phước, vui lòng bấm vào đây.
Liệu việc cấm hút thuốc lá nơi công cộng từ ngày 1.1.2010 có khả thi?
Hút thuốc lá từ lâu đã trở thành thói quen khó bỏ của nhiều người Việt Nam , đặc biệt là nam giới. Theo số liệu điều tra của Chương trình Phòng chống Tác hại thuốc lá quốc gia, tỉ lệ hút thuốc lá ở nam giới tại Việt Nam là khoảng 56,1%. Hầu hết mọi người đều đồng ý rằng hút thuốc lá là thói quen xấu, tốn tiền, gây ô nhiễm không khí, nhất là gây nhiều bệnh tật chết người. Tuy vậy, họ vẫn cứ hút vì ghiền và vì thói quen (một buổi sáng lý tưởng của đàn ông là phải có ly cà phê, tờ báo và điếu thuốc).
Kế hoạch của Chính phủ
Ở nhiều nước phát triển, từ lâu người ta đã nhận thấy được tác hại của việc hút thuốc lá và ban hành luật cấm hút thuốc nơi công cộng. Chẳng hạn,
Ireland là quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm hút thuốc ở mọi nơi làm việc (sau đó là các quán bar và nhà hàng) vào ngày 29.3.2004. Úc, Na Uy, một số tiểu bang của Mỹ (New York và California) và Canada cũng đã ban hành lệnh cấm hút thuốc ở các quán bar, câu lạc bộ và nhà hàng. Ở Anh, Chính phủ đã ban hành luật cấm hút thuốc lá từ ngày 1.7.2007, trong khi Scotland, xứ Wales và Bắc Ai Len đã ban hành lệnh tương tự có hiệu lực từ trước đó…
Còn ở Việt Nam , nếu mọi chuyện xảy ra đúng kế hoạch của Chính phủ, những người hút thuốc sẽ phải dần dần từ bỏ thói quen khó bỏ của mình. Theo lộ trình thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá, quy định tại Kế hoạch Thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Thủ tướng Chính phủ, việc hút thuốc lá ở lớp học, nhà trẻ, cơ sở y tế, thư viện, rạp chiếu phim, nhà hát, nhà văn hóa, khu vực sản xuất và nơi làm việc trong nhà, nơi có nguy cơ cháy nổ cao và trên các phương tiện giao thông công cộng đều bị nghiêm cấm hoàn toàn kể từ ngày 1.1.2010.
Riêng đối với các nơi công cộng trong nhà như nhà thi đấu thể thao, sân vận động có mái che, trung tâm triển lãm, phòng đợi của nhà ga, bến xe, sân bay, bến cảng và khu vui chơi giải trí trong nhà, nhà hàng, quán bar, karaoke, khách sạn, vũ trường, người hút thuốc chỉ được phép hút tại khu vực dành riêng cho mình (có lắp đặt bộ phận thông khí riêng). Bản kế hoạch cũng thông báo rằng, Chính phủ sẽ tiến tới việc cấm hút thuốc tại tất cả địa điểm công cộng trong năm 2010. Chế tài xử phạt sẽ được siết chặt đối với những người vi phạm.
Như vậy, trước mắt, những nơi công cộng trong nhà sẽ phải được quy hoạch, sắp xếp lại, có khu vực riêng phục vụ người hút thuốc. Song song đó, các nơi này phải treo các biển báo cấm hút thuốc lá và nêu rõ mức phạt nếu vi phạm tại những nơi dễ quan sát như trước cửa ra vào, dọc hành lang, trước cửa thang máy. Vấn đề đặt ra là những người chủ các nơi này đã chuẩn bị gì (về kinh phí, diện tích, nhân lực) để thiết lập các khu vực dành riêng cho người hút thuốc lá trước thời điểm 1.1.2010 chưa.
Tuy nhiên, dù có quy định trên thì những người không hút thuốc lá vẫn cảm thấy hồ nghi về hiệu quả của việc thực thi quyết định mới. Bởi vì đây không phải là lần đầu tiên Chính phủ ban hành quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng.
Và việc bỏ “miếng trầu” của dân
Trước đó, Nghị quyết số 12/2000/NQ-CP ban hành ngày 14.8.2000 về Chính sách quốc gia phòng chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn 2000-2010, có quy định “không hút thuốc lá trong các cuộc họp, trụ sở cơ quan, các cơ sở y tế, trường học, nhà trẻ, rạp chiếu bóng, nhà hát, trên các phương tiện giao thông công cộng, những nơi tập trung đông người”. Tiếp theo, ngày 10.5.2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/2007/CT-TTg về việc tăng cường các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nội dung là “nghiêm cấm hút thuốc lá ở lớp học, nhà trẻ, các cơ sở y tế, các khu vực sản xuất và nơi làm việc trong nhà; nơi có nguy cơ cháy nổ cao và trên các phương tiện giao thông công cộng...Hành vi vi phạm các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá là vi phạm nội quy, quy chế của cơ quan, đơn vị và nơi công cộng” . Điều 16 của Nghị định 45/2005/NĐ-CP ngày 6.4.2005 của Chính phủ cũng quy định cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000-100.000 đồng đối với hành vi hút thuốc lá, thuốc lào nơi công cộng.
Thế nhưng hành vi hút thuốc lá nơi công cộng vẫn tràn lan, không kiểm soát nổi. Đến nay, chưa có một thống kê cụ thể nào về lượng người bị phạt do vi phạm quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng tại Việt
Nam . Phải chăng chế tài xử phạt chưa đủ mạnh để răn đe hay do thiếu lực lượng thực thi chế tài?
Để việc cấm hút thuốc lá tại nơi công cộng được thực hiện triệt để, đã đến lúc phải đưa ra những biện pháp đồng bộ và quyết liệt hơn như tăng mạnh mức phạt, bổ sung việc xử phạt vi phạm hành chính (bao gồm cả việc rút giấy phép kinh doanh) đối với ban quản lý những nơi công cộng nếu để xảy ra tình trạng hút thuốc lá mà không nhắc nhở, cấm đoán nghiêm khắc.
Người xưa có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, còn ngày nay, cách xã giao để mở đầu câu chuyện là mời điếu thuốc. Do đã trở thành phong tục tập quán nên ý thức tự giác chấp hành quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng của người dân Việt Nam chưa cao. Ở một số nơi, nhất là ở vùng quê còn coi đó là lễ nghi xã giao tối thiểu phải có. Bên cạnh đó, việc thực thi chế tài của Nhà nước hiện còn quá nhẹ và lỏng lẻo. Vì vậy, cần quy định cụ thể hơn về lực lượng chuyên trách có trách nhiệm xử phạt hành chính đối với hành vi hút thuốc lá nơi công cộng. Theo Nghị định số 45/2005/NĐ-CP của Chính phủ, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi hút thuốc lá nơi công cộng được giao cho thanh tra viên chuyên ngành vệ sinh. Tuy nhiên, dường như lực lượng này còn quá mỏng, khá dàn trải. Nên chăng, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan nên xây dựng những tổ công tác chuyên ngành để xử lý những hành vi vi phạm về hút thuốc lá nơi công cộng để lệnh cấm có hiệu quả hơn.
Việt Nam đã khá thành công trong việc quy định tất cả người dân tham gia giao thông bằng xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm để giảm tai nạn giao thông. Thiết nghĩ, nếu Chính phủ có các chính sách rõ ràng, lực lượng tuyên truyền đúng lúc và lực lượng thực thi đồng bộ, quyết liệt, việc hạn chế và dẫn đến cấm hoàn toàn việc hút thuốc lá tại tất cả những nơi công cộng cũng sẽ thành công. Từ đó, các ca bệnh liên quan đến hút thuốc lá, ô nhiễm không khí sẽ giảm, chi tiêu của người dân dành cho thuốc lá cũng theo đó mà ít dần.
(*) Công ty Luật P&P
Bài đăng trên báo "Nhịp cầu đầu tư" ngày 22/3/2010. Để tải về, vui lòng click vào nút "Download" dưới đây: